Kısaca: 15 Ekim 2024'te Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikle Türkiye, yüksek küresel ısınma potansiyelli (GWP) soğutucu gazlar için kademeli bir yasak takvimine geçti. R404A ve R507A gibi gazlarla çalışan soğutma sistemleri bu takvimin tam merkezinde. İyi haber şu: mevcut sisteminiz yarın durmayacak. Kötü haber: planlamayan işletmeler, gaz bulma ve servis maliyetinde zor durumda kalacak.
Yönetmelik neler getiriyor?
- Kademeli azaltım ve kota: HFC tüketimi 2045'e kadar adım adım azaltılıyor; ithalatçılar yıllık kota ile çalışıyor.
- Ekipman kaydı: Yeni ekipmanlar, kurulum ve gaz dolumundan sonraki 30 iş günü içinde EKOMVET sistemine kaydedilmeli; ekipman kayıt defteri dijital olarak tutulmalı.
- Periyodik sızıntı kontrolü: Kontrol sıklığı, sistemdeki gazın CO₂ eşdeğeri miktarına göre belirleniyor.
- Piyasaya arz yasakları: Belirli GWP değerlerinin üzerindeki gazlarla çalışan yeni ekipmanlar, belirlenen tarihlerden sonra satılamıyor.
Önce bir kavram: GWP ve CO₂ eşdeğeri
GWP, bir gazın atmosferi karbondioksite göre kaç kat daha fazla ısıttığını gösterir. R404A'nın GWP değeri 3922'dir; yani 1 kg R404A kaçağı, yaklaşık 3,9 ton CO₂ salımına eşittir. Yönetmelikteki eşikler de kilogram değil, ton CO₂ eşdeğeri (t CO₂e) üzerinden tanımlanır:
1 Ocak 2027: yeni R404A sistemi dönemi kapanıyor
Bu tarihten itibaren GWP değeri 2500 ve üzerinde olan gazlarla çalışan yeni sabit soğutma ekipmanları ve hermetik ticari buzdolabı/dondurucular piyasaya arz edilemez. Pratikte bu, R404A veya R507A ile çalışan yeni bir sistem kurulamayacağı anlamına gelir.
Mevcut ve çalışan sistemleriniz bu yasaktan doğrudan etkilenmez. Ancak bir mağaza açılışı, depo genişlemesi ya da büyük bir yenileme planlıyorsanız, 2027 sonrası için ekipman seçimini bugünden düşük GWP'li gazlara göre yapmanız gerekir.
1 Ocak 2031: merkezi sistemler ve servis
2031, market ve depo işletmeleri için asıl kırılma noktasıdır:
- 40 kW ve üzeri çok kompresörlü merkezi ticari soğutma sistemlerinde GWP değeri 150 ve üzerinde olan gazlarla çalışan yeni ekipman piyasaya arz edilemez.
- Hermetik ticari dolaplarda sınır GWP 150'ye iner.
- Servis yasağı: 40 t CO₂e ve üzeri gaz içeren ekipmanların bakım ve servisinde GWP ≥ 2500 olan gazlar kullanılamaz. R404A için bu eşik yaklaşık 10,2 kg'dır; yani orta ölçekli bir marketin raf sistemi bile bu kapsamdadır.
Geçiş için sınırlı bir esneklik var: rejenere edilmiş gazlar ve servis yapılan ekipmanın kendisinden geri kazanılmış gazlar 1 Ocak 2033'e kadar kullanılabilir. Bu tarihten sonra R404A'lı büyük bir sistemde kaçak, çoğu durumda dönüşüm ya da yenileme anlamına gelir.
Sızıntı kontrolü: sisteminiz hangi sınıfta?
| Gaz miktarı (CO₂e) | R404A karşılığı | Kontrol sıklığı |
|---|---|---|
| 5 – 50 t | ≈ 1,3 – 12,7 kg | 12 ayda bir (sızıntı tespit sistemiyle 24 ay) |
| 50 – 500 t | ≈ 12,7 – 127 kg | 6 ayda bir (sızıntı tespit sistemiyle 12 ay) |
| 500 t ve üzeri | ≈ 127 kg ve üzeri | Sızıntı tespit sistemi kurulması zorunlu |
Sızıntı tespit sistemi, büyük sistemlerde zorunluluğun ötesinde ekonomik bir tercihtir: kontrol sıklığını yarıya indirir ve kaçağı fatura gelmeden yakalar.
Mevcut sisteminiz için 4 adımlı yol haritası
Akıllı izleme neden bu dönemin anahtarı?
Yönetmelik, kaçağı "kontrol günü" bulmayı değil, sürekli önlemeyi ödüllendiriyor. Likit seviyesi, aşırı soğutma ve kızgınlık trendlerini izleyen bir sistem, gaz şarjındaki azalmayı alarm oluşmadan görür. Böylece hem yasal kontrol sıklığı düşer hem de ürün kaybı, enerji israfı ve acil servis maliyeti önlenir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Muafiyetler ve ayrıntılar için Resmî Gazete'nin 15.10.2024 tarihli, 32693 sayılı nüshasında yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik metni esas alınmalıdır.